همان كه تنظيم كرد و راهنمايى نمود . « ربّنا الّذى أعطى كلّ شى خلقه ثمّ هدى » « 1 » ؛ خداى ما كسى است كه آفرينش همه چيزى را به آن عطا نمود و هدايتش كرد . پيش ازاين ، فرارويتان عباراتى از كتاب گرانقدر نهج البلاغه بنهاديم كه نمونه‌هايى پرارج در مسألهء هدايت موجودات بود . از اين سخنان مىتوان بهره برد كه از نظرگاه قرآن و نهج البلاغه تمامى موجودات ، چه مادّى و غير مادّى و چه جاندار و بىجان ، در گسترهء پهناور هدايت و تدبير خداوند مىگنجند . ديدگاه علم در مورد هدايت غريزى در جمادات ، ديدگاهى بسته است و نمىتواند بر اين نوع از هدايت ، انگشت اثبات نهد . در پديده‌هاى بىجان ، تنها نظم دقيق كرات بر شعور حاكم بر جهان رهنمون است ، ولى راهى براى اثبات هدايتى خاص ، نظير هدايت غريزى حيوانات ، پيش رويمان نمىبينيم . تنها احتمالى كه مىتوان گفت ، احتمال وجود نيرويى در جمادات است كه از رهگذر آن ، حركت اين پديده‌ها به نظم و ترتيب مىرسد و شايد روزى فرارسد كه نيروى نظم دهنده از ميان رود و قالب تهى كند ؛ البته اين جز يك احتمال بيش نيست . شايد هم هيچ‌گاه چنين احتمالى در صحنه وجود نقش نگيرد و فقط نوعى نظم هندسى و ماشينى مانند نظم موجود در ساعت يا ماشين در موجود بىجان صورت گرفته باشد . امّا چه كنيم كه بر پيشانى همه اين سخنان ، مهر احتمال آشكار است !

--> ( 1 ) . سوره طه ، آيه 50 .